Öğretmen Gelişimi Yapay Zeka ile Kişiselleşiyor: Yeni Dönemde Veri Odaklı ve Destekleyici Model

İLKE Vakfı Eğitim Politikaları Araştırma Merkezi (EPAM), öğretmen performans değerlendirmesinde dönüştürücü bir yaklaşımı tartışmaya açtı. Prof. Dr. Mustafa Yunus Eryaman’ın katılımıyla düzenlenen seminerde, yapay zeka ve büyük verinin öğretmen gelişiminde nasıl “kişiselleştirilmiş bir rehber” rolü üstlenebileceği ele alındı.

Denetleyen Değil, Geliştiren Yapay Zeka

Prof. Dr. Eryaman, yapay zekanın “denetleyici” değil, “destekleyici” bir araç olarak tasarlanması gerektiğini vurguladı. Bu yaklaşımla öğretmen, pasif bir değerlendirme nesnesi olmaktan çıkıp kendi mesleki yolculuğunu şekillendiren aktif bir özneye dönüşüyor. EPAM’ın Politika Notu 70’te de, kişiselleştirilmiş geri bildirim ve gelişim planlarının önemi vurgulanıyor.

Mevcut Sistem: Veri Eksikliği ve Bütünsel Olmayan Değerlendirme

Seminerde, Türkiye’deki mevcut öğretmen değerlendirme sisteminin bütüncül ve sürdürülebilir olmaktan uzak olduğuna dikkat çekildi. MEBBİS’te var olan yeterlik modüllerinin etkin kullanılmadığı, değerlendirmelerin çoğunlukla okul yöneticisi görüşü veya öz değerlendirme ile sınırlı kaldığı belirtildi. Öğrenci, veli ve akran geri bildirimi gibi çok kaynaklı yaklaşımların ise neredeyse hiç uygulanmadığı ifade edildi.

Çözüm: Çok Kaynaklı Geri Bildirim ve Dijital Altyapı

Uluslararası örnekler (Ontario, Hollanda) üzerinden yapılan tartışmalarda, adil ve güvenilir bir değerlendirme için 360 derece geri bildirim mekanizmalarının şart olduğu vurgulandı. EPAM’ın öneri seti ise şu başlıkları içeriyor:

MEBBİS’e Dijital Yeterlik İzleme Modülü: Tüm değerlendirme verilerinin tek çatıda toplanması, anlık analiz ve kişiselleştirilmiş geri bildirim imkânı.

Bağımsız Ulusal Yapı: “Ulusal Öğretmen Yeterlik Gözlemevi (UYEG)” kurularak sürecin tarafsız ve sistematik yürütülmesi.

Pilot Uygulama ve Güven: Sistemin yaygınlaştırılmadan önce pilot illerde test edilmesi ve saha destek ekipleriyle güçlendirilmesi.

Gelişim Odaklı Dönüşüm: Değerlendirme sonuçlarının mentörlük ve bireysel gelişim planlarıyla desteklenmesi; Öğretmen Akademileri ile entegrasyon.

Etik ve Güvenlik: Veri güvenliği, yapay zeka okuryazarlığı ve çevrimiçi etik kurallarının yeterlik çerçevesine dahil edilmesi.

Sonuç: Öğretmeni Merkeze Alan, Veriye Dayalı Bir Gelecek

EPAM’ın ortaya koyduğu çerçeve, öğretmen performansını salt ölçmekten ziyade sürekli gelişimi hedefleyen, dijital altyapıyla desteklenmiş ve etik değerlerle güvence altına alınmış bir model öneriyor. Bu dönüşüm, eğitim sisteminin kalitesini yükseltmek için öğretmeni güçlendiren ve geliştiren bir zemine ihtiyaç olduğunu gösteriyor.