Diplomasi varken neden savaş?

İran ile ABD ve İsrail arasında tırmanan gerilim, son dönemde küresel dengeleri doğrudan etkileyen en kritik başlıklardan biri haline geldi. Bu süreci analiz ederken en temel soru şu: Diplomasi mümkünken neden askeri seçenek tercih edildi?

İran ile Amerika Birleşik Devletleri ve İsrail arasındaki sorunlar yeni değil. Nükleer program, bölgesel güç mücadelesi ve vekil unsurlar üzerinden yürüyen çatışmalar yıllardır devam ediyor. Ancak tüm bu gerilimlere rağmen geçmişte defalarca müzakere masası kurulmuş, anlaşmalar yapılmış ve diplomasi bir çıkış yolu olarak varlığını korumuştu.

Bugün gelinen noktada ise askeri hamlelerin ön plana çıkması, sadece bölgesel değil küresel riskleri de beraberinde getiriyor. Oysa İran ile yaşanan sorunların çözümü için müzakere zemini tamamen ortadan kalkmış değildi. Aksine, özellikle ekonomik yaptırımların gevşetilmesi, nükleer faaliyetlerin sınırlandırılması ve bölgesel güvenlik konularında ortak bir çerçeve oluşturulması mümkündü.

Bu nedenle “durduk yere saldırı” olarak nitelendirilen yaklaşım, aslında daha derin bir stratejik tercihi işaret ediyor. ABD ve İsrail açısından bakıldığında bu hamle, İran’ın bölgedeki etkisini kırma ve uzun vadeli güç dengesini yeniden kurma amacı taşıyor olabilir. Ancak bu tür askeri adımların kısa vadede caydırıcılık sağlasa bile uzun vadede istikrarsızlığı artırma ihtimali oldukça yüksek.

İran cephesinden bakıldığında ise yaşananlar, “kuşatma” ve “baskı” politikalarının bir devamı olarak görülüyor. Bu da doğal olarak daha sert karşılıklar ve bölgesel yayılma riskini beraberinde getiriyor. Özellikle enerji hatlarının geçtiği bölgelerde yaşanan her gerilim, dünya ekonomisini doğrudan etkileyen sonuçlar doğuruyor.

Sonuç olarak, bu kriz bir kez daha gösteriyor ki askeri seçenekler hızlı sonuç üretse bile kalıcı çözüm sağlamıyor. Diplomasi ise yavaş ilerlese de sürdürülebilir bir denge kurma potansiyeline sahip. İran ile müzakere yolunun tamamen tüketilmeden askeri adımların öne çıkması, sadece taraflar için değil, tüm dünya için daha büyük riskler barındırıyor.

Bugün ihtiyaç duyulan şey yeni cepheler açmak değil, mevcut sorunları diyalogla çözebilecek iradeyi ortaya koymak. Çünkü bu coğrafyada savaşın kazananı olmuyor; kaybedeni ise çoğu zaman sadece taraflar değil, tüm dünya oluyor.